Сүт безі — безді құрылымдар, түтіктер, дәнекер тін, май тіні және дамыған тамырлы-жүйкелік тордан тұратын күрделі мүше. Оның құрылысы әйел өмірінің әр кезеңінде гормондардың әсерімен қалыптасып, айқын физиологиялық өзгерістермен қатар жүреді. Сүт безі гормоналдық фондағы өзгерістерге өте сезімтал болғандықтан, оның күйіне әртүрлі ішкі және сыртқы факторлар әсер етуі мүмкін, соның ішінде емдеу барысында әйелдерге арналған дәрілік препараттарды қолдану жағдайлары да бар. Бұл мүшенің қалай жұмыс істейтінін және өз қызметін қандай құрылымдар арқылы атқаратынын түсіну үшін оның анатомиясын негізгі компоненттер деңгейінде білу маңызды.
Сүт бездері дегеніміз не
Сүт бездері — эмбрионалдық сүт сызығынан дамитын, гормоналдық фонның тікелей әсерімен қалыптасатын жұп безді мүшелер. Олардың негізгі биологиялық қызметі — лактация, алайда анатомиялық құрылысы мен физиологиялық реакциялары оларды тек жаңа туған нәрестені қоректендіретін мүшеден әлдеқайда күрделі құрылымға айналдырады.
Сүт безінінің негізін безді тін, түтік жүйесі, май тіні және тірек байламдары құрайды. Осы компоненттердің арақатынасы сүт безінің көлемін, тығыздығын және сыртқы көрінісін анықтайды, бірақ негізгі анатомиялық құрылым әйелдердің барлығында пішіні мен өлшеміне қарамастан ұқсас болады.
Әйел сүт безі неден тұрады
Сүт безі келесі құрылымдардан тұрады:
- тері жабыны, ареола және емшек ұшы;
- үлесшелер мен үлесшелік бірліктерге ұйымдасқан безді тін;
- сүт түтіктері;
- май тіні;
- дәнекер тінді қаңқа (оның ішінде Купер байламдары);
- қан тамырлары мен лимфа жүйесі;
- сезімталдықты қамтамасыз ететін жүйкелер.
Бұл элементтердің әрқайсысы өз қызметін атқарады: сүт безі пішінін сақтаудан бастап лактациямен байланысты рефлекстерге қатысуға дейін.
Сыртқы құрылысы
Сыртынан сүт безі терімен қапталған, оның астында ареола мен емшек ұшы орналасады. Ареолада Монтгомери бездері бар — олар теріні қорғайтын және оның тосқауылдық қасиеттерін сақтауға көмектесетін бөлінді бөледі. Емшек ұшы түтіктердің шығу нүктесі және онда сезімталдық пен рефлекстік жауаптарға жауап беретін жүйке ұштарының тығыз торы орналасқан.
Сүт безінің пішіні май тінінің таралуына және Купер байламдарының даму деңгейіне байланысты. Бұл байламдар сүт безін ұстап тұратын жұмсақ «қаңқа» түзеді және тіндердің шамадан тыс жылжуын болдырмайды.
Ішкі құрылысы
Әйел сүт безінің ішкі құрылымы қандай? Сүт безінің негізін 15–20 үлесшелер құрайды. Әрбір үлесше сүт безі тереңдігінен емшек ұшына қарай радиалды түрде орналасып, көптеген үлесшелерден тұрады. Үлесшелердің ішінде лактация кезінде сүт бөлінетін альвеолалар орналасқан.
Безді құрылымдар май тінімен және тығыз дәнекер тінді қалқалармен бөлінген. Қанмен қамтамасыз етілуі қолтық асты, ішкі кеуде және қабырғааралық артериялардың тармақтары арқылы жүзеге асады, ал лимфа негізінен қолтық асты, бұғана үсті және парастернальды лимфа түйіндеріне ағады.
Сүт безінің үлесшелері
Үлесше — сүт безінің функционалдық бірлігі. Оның құрамына мыналар кіреді:
- альвеолалар;
- жиырылу қабілеті бар миоэпителиалды жасушалар;
- үлесше ішілік түтіктер;
- капиллярлық тор.
Мұндай құрылым сүт безіне гормоналдық сигналдарға жылдам жауап беруге мүмкіндік береді. Репродуктивті жаста үлесшелер ең жақсы дамыған болады, ал олардың құрылымы мен белсенділігі етеккір циклінің фазаларына қарай өзгеріп отырады.
Сүт безінің қосымша үлесшелері
Кейбір әйелдерде сүт безінің эктопиялық немесе қосымша үлесшелері кездесуі мүмкін — бұл негізгі мүшеден тыс орналасқан безді тін аймақтары. Ең жиі орналасатын аймақ — қолтық асты. Бұл құрылымдар эмбрионалдық кезеңде сүт сызығы бойында қалыптасады және қалыптының бір нұсқасы болып саналады.
Сүт безінің түтіктері
Сүт түтіктері альвеолаларда түзілген бөліндіні жинап, оны емшек ұшына жеткізетін тармақталған каналдар жүйесі. Дәл осы жүйе сүт безінің біртұтас функционалдық мүше ретінде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Түтіктердің құрылысы
Түтік жүйесі бірнеше деңгейден тұрады:
- ұсақ үлесше ішілік түтіктер;
- ірілеу үлесше аралық каналдар;
- емшек ұшы алдында кеңейетін негізгі түтіктер.
Түтіктердің қабырғасы гормондардың әсеріне сезімтал эпителиймен қапталған. Ірі түтіктерде бөліндінің қозғалуына қатысатын тегіс бұлшықет талшықтары бар.
Түтіктердің рөлі
Сүт безіндегі әрбір түтіктің негізгі қызметі — лактация кезінде альвеолаларда түзілген сүтті емшек ұшына жеткізу. Бұдан бөлек, түтіктер визуализация кезінде сүт безіне тән радиалды суретті қалыптастырады және маммография мен ультрадыбыстық зерттеу барысында маңызды анатомиялық бағдар ретінде қолданылады.
Сүт безі қай жерде орналасқан
Сүт безі кеуде қуысының алдыңғы бетінде орналасады және оның нақты анатомиялық шекаралары бар, бұл шекаралар мүшенің құрылысын түсіну үшін де, диагностикалық зерттеулер жүргізу үшін де маңызды.
Анатомиялық орналасуы
Сүт безі кеуде қуысының алдыңғы бетінде, II мен VI қабырғалар аралығында орналасады. Ол үлкен кеуде бұлшықетінің фасциясына бекіген, бұл оған тұрақтылық беріп, сонымен қатар белгілі бір дәрежеде қозғалғыш болуын қамтамасыз етеді.
Бездің латералды бөлігі қолтық асты ойысына қарай созылады, медиалдық бөлігі төс сүйекке жақындайды. Сүт безінің осылай орналасуы лактация үшін қолайлы жағдай жасайды, қанмен жақсы қамтамасыз етілуіне мүмкіндік береді және оны клиникалық тексерулер мен аспаптық диагностикаға қолжетімді етеді.
Сүт безінің негізгі қызметтері
Сүт безі бірнеше өзара байланысты қызмет атқарады:
- лактациялық — сүт өндіру және бөлу;
- гормонға тәуелді — эстроген, прогестерон және пролактин деңгейінің өзгерістеріне тіндердің жауап беруі;
- сенсорлық — емшек ұшы мен ареоладағы рецепторлардың рефлекстік механизмдерге қатысуы.
Осы қызметтер сүт безін белсенділігі әйелдің гормоналдық фонына және өмір кезеңдеріне тікелей байланысты болатын ерекше мүше ретінде сипаттайды.
Қорытынды
Сүт безі — әйел ағзасындағы ең күрделі мүшелердің бірі, оның анатомиясы — безді тіндердің, түтіктердің, май тінінің, дәнекер тіннің және тамырлы-жүйкелік құрылымдардың күрделі өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Сүт безі өмір бойы өзгеріп отырады, гормоналдық ауытқуларға сезімтал болып қалады және әрі биологиялық, әрі сенсорлық қызмет атқарады. Сүт безінің анатомиясын базалық деңгейде түсіну әйелге ағзадағы өзгерістерді жақсырақ сезінуге және өз денсаулығына саналы көзқарас қалыптастыруға көмектеседі.