Түйінді мастопатия: себептері, белгілері, бақылау және емдеу

Түйінді мастопатия — сүт безі тінінің шектелген өзгерісі. Ол жеке тығыздалу түрінде пальпация кезінде анықталуы немесе УДЗ және маммография кезінде анықталуы мүмкін.

Түйін анықталғаннан кейін оның көлемі, құрылымы, контурлары және динамикасы бағаланады. Зерттеу нәтижелеріне байланысты динамикалық бақылау, қосымша визуализациялық зерттеу, биопсия немесе емдеу ұсынылуы мүмкін.

Түйінді мастопатия деп нені атайды?

Орыс тілді медициналық тәжірибеде түйінді мастопатия — сүт безінің қатерсіз гормонға тәуелді дисплазиясының бір түрі. Батыс медициналық әдебиетінде бұл жалпы термин сирек қолданылады. Дәрігер нақты өзгерістің атауын көрсетуге тырысады: фиброзды-кистозды аймақ, қарапайым немесе күрделі киста, аденоз және т.б. Сондықтан тексеруден кейін түйінді мастопатия деген не деген сұраққа нақтырақ жауап беруге болады.

Түйінді түрі диффузды түрінен қалай ерекшеленеді?

Критерий	Диффузды өзгерістер	Түйінді өзгерістер
Таралуы	Сүт безі тінінің едәуір бөлігіне таралады	Бір немесе бірнеше шектелген аймақта орналасады
Сезімдер	Көбінесе сүт бездерінің керілуі, ауырлық сезімі және жайылған ауырсыну түрінде көрінеді	Жеке тығыздалу түрінде сезілуі мүмкін, кейде ауырсынумен қатар жүреді
Циклмен байланысы	Белгілердің айқындылығы көбіне етеккір циклінің фазасына байланысты өзгереді	Тығыздалу етеккірден кейін де байқалуы мүмкін
Тактика	Шағымдардың сипаты мен тексеру нәтижелеріне байланысты анықталады	Нақты түзілістің құрылымы мен табиғатын анықтауды қажет етеді

Неліктен түйінді өзгерістер пайда болуы мүмкін?

Сүт безінде әртүрлі үдерістер жүруі мүмкін: дәнекер тіннің жергілікті өсуі, өзектердің кеңеюі және басқа да қатерсіз өзгерістер.

Олардың пайда болуына және айқындылығына гормондық қайта құрылудың табиғи кезеңдері әсер етеді:

• етеккір циклінің фазалары;
• жүктілік және лактация;
• перименопауза;
• гормондық контрацептивтерді қабылдау;
• менопауза кезіндегі гормондық терапия.

Жеке тығыз аймақ жарақаттан, операциядан немесе қабынудан кейін, мысалы, гематома немесе май тінінің некрозы салдарынан пайда болуы мүмкін. Темекі шегу, алкогольді тұтыну, менопаузадан кейінгі артық салмақ және төмен физикалық белсенділік сүт бездерінің денсаулығына қолайсыз факторлар болып табылады.

Қандай белгілер тексерілуді қажет етеді?

Түйінді мастопатияның белгілері әртүрлі болуы мүмкін. Көбінесе мына белгілерге назар аударылады:

• бір немесе екі сүт безіндегі жеке тығыз аймақ;
• жергілікті қысым сезімі немесе ауырсыну;
• етеккір алдында тығыздалу көлемінің өзгеруі;
• жанасу немесе қозғалыс кезінде жайсыздық;
• емізіктен бөлінділердің шығуы;
• емізік маңында немесе қолтық аймағында түзілістің пайда болуы.

Егер әйелде түйінді мастопатия болса, мына белгілер шұғыл диагностика жүргізуді қажет етеді:

• тығыздалу көлемінің ұлғаюы;
• оның қатайып немесе қозғалғыштығының төмендеуі;
• бір сүт безінің пішінінің өзгеруі;
• терінің немесе емізіктің ішке тартылуы;
• өздігінен, әсіресе қанды бөлінділердің пайда болуы;
• терінің қызаруы, ісінуі немесе «лимон қабығына» ұқсас өзгеруі;
• қолтық астындағы лимфа түйінінің ұлғаюы.

Бұл ретте биопсияны қажет ететін өзгеріс кейде ешқандай жайсыздық тудырмауы мүмкін.

Диагноз қалай расталады?

1. Қарау және анамнез жинау

Алдымен дәрігер мыналарды анықтайды:

• тығыздалу қашан пайда болды;
• оның көлемі етеккір цикліне байланысты өзгере ме;
• ауырсыну немесе бөлінділер бар ма;
• жарақаттар, операциялар, жүктілік немесе лактация болды ма;
• әйел гормондық препараттар қабылдай ма;
• жақын туыстарында сүт безі немесе аналық без обыры болған ба.

Қарау кезінде екі сүт безінің де жағдайы, тері, емізіктер және аймақтық лимфа түйіндері бағаланады.

2. УДЗ және маммография

Алғашқы зерттеу әдісі әйелдің жасына және нақты жағдайға байланысты таңдалады:

• 30 жасқа дейін әдетте нысаналы УДЗ-ден бастайды;
• 30–39 жаста УДЗ, диагностикалық маммография немесе екі зерттеу де қажет болуы мүмкін;
• 40 жастан бастап көбіне диагностикалық маммография немесе томосинтез жүргізіледі, қажет болған жағдайда УДЗ-мен толықтырылады.

3. Гормондарға талдау жасау қажет пе

Зертханалық диагностика қосымша көрсетілімдер болған жағдайда қажет: етеккір циклінің бұзылыстары, галакторея, қалқанша без ауруларының белгілері немесе басқа эндокриндік мәселелер кезінде. Алайда зертханалық зерттеулер УДЗ, маммография немесе биопсияны алмастырмайды, оларды толықтырады.

Бақылау немесе емдеу: тактика неге байланысты

Түйінді мастопатияны қалай емдеу керектігін анықтау кезінде дәрігер мыналарды ескереді:

• BI-RADS санаты;
• ошақтың зерттеу нәтижелеріндегі көрінісі;
• өсу қарқыны;
• шағымдардың айқындылығы;
• биопсия нәтижелері;
• қарау, визуализация және гистология нәтижелерінің өзара сәйкестігі;
• сүт безі обырының жеке даму қаупі.

Сондықтан түйінді мастопатия емделе ме деген сұраққа дұрыс жауап — иә, бірақ емдеу әрдайым таблетка қабылдауды немесе операция жасауды білдірмейді.

Динамикалық бақылау

Егер анықталған өзгеріс қатерсіз болып көрінсе, өспесе және диагностикалық күмән тудырмаса, динамикалық бақылау таңдалады.

Қатерсіз болуы ықтимал өзгерісті алғашқы бақылау зерттеуі алты айдан кейін жүргізіледі. Кейінгі бақылау кестесі нәтижеге байланысты анықталады: егер аймақ тұрақты болып қалса, зерттеулер арасындағы уақыт аралығы ұлғайтылуы мүмкін.

Дәрі-дәрмектік ем

Ауырсыну кезінде мыналар қолданылуы мүмкін:

• жергілікті қабынуға қарсы препараттар;
• қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда парацетамол немесе ибупрофен;
• циклдік ауырсыну мен сүт бездерінің керілуін азайтатын фитопрепараттар.

Егер белгілер контрацептивтерді немесе менопауза кезіндегі гормондық терапияны бастағаннан кейін пайда болса, емдеу схемасы дәрігермен бірге қайта қаралады.

Биопсия немесе хирургиялық алып тастау

Зерттеу нәтижелері өзгерістің қатерсіз сипатын сенімді түрде растауға мүмкіндік бермеген жағдайда биопсия қажет. Тығыз түзілістер кезінде көбіне кор-биопсия қолданылады: УДЗ немесе маммография бақылауымен гистологиялық зерттеу жүргізу үшін тіннің бірнеше фрагменті алынады.

Операция барлық науқасқа қажет емес. Оны мына жағдайларда қарастырады:

• атипия анықталса;
• филлоидты немесе қатерлі ісікке күдік болса;
• түзіліс тез өссе;
• биопсия нәтижесі суреттердегі күмәнді көріністі түсіндірмесе;
• алынған материал жеткіліксіз болса;
• түзіліс сүт безін деформацияласа немесе тұрақты ауырсыну тудырса.

Кейбір шағын түзілістер кезінде ашық операцияның орнына вакуумдық-ассистенттік әдіс қолданылуы мүмкін.

Түйіндердің қайта пайда болуын болдырмауға бола ма?

Барлық түйінді өзгерістердің пайда болуына кепілдікпен жол бермейтін әдіс жоқ.

Іс жүзінде ең маңыздысы жүйелі бақылауды дұрыс ұйымдастыру:

• жас ерекшелігіне сәйкес ұсынылған скринингтен өту;
• жаңа тығыздалу пайда болған жағдайда дәрігерге қаралу;
• отбасында сүт безі немесе аналық без обыры болған жағдайлар туралы дәрігерге хабарлау;
• гормондық препараттарды медициналық көрсетілімсіз қабылдамау.

Қалқанша без ауруларын, етеккір циклінің бұзылыстарын және басқа да анықталған жағдайларды емдеу жалпы денсаулық үшін маңызды, бірақ түйіннің бұдан былай ешқашан пайда болмайтынына кепілдік бермейді.