Неліктен пролактиннің жоғары деңгейі сүт безінің ауырсынуын тудырады және күйзеліс бұл көрсеткіштің жоғарылауына қалай әсер етеді

Әйелдерде пролактин деңгейінің жоғары болуы сүт безі тіндерінің сезімталдығына әсер етіп, ауырсыну мен кернеу сезімін күшейтуі мүмкін. Күйзеліс — пролактин деңгейін уақытша жоғарылататын факторлардың бірі болғанымен, тұрақты гиперпролактинемияны тек жүйкелік күйзеліспен түсіндіруге болмайды.

Қысқаша: әйелдердегі жоғары пролактин және оның сүт безі ауырсынуымен байланысы

Әйелдерде пролактиннің жоғары болуы сүт безіндегі ауырсынудың себептерінің бірі болуы мүмкін, әсіресе ауырсыну сүт бездерінің кернеуімен, емізік сезімталдығының артуымен, емізіктен бөлінділердің шығуымен немесе етеккір циклінің бұзылуымен қатар жүрсе. Алайда бұл белгілердің болуы гиперпролактинемияны өздігінен дәлелдемейді.

Пролактин дегеніміз не және ол неліктен сүт бездеріне әсер етеді

Пролактин — гипофизде түзілетін гормон, ол сүт бездерін лактацияға дайындап, босанғаннан кейін сүттің түзілуін қамтамасыз етеді. Сүт безі тіндері бұл гормонға сезімтал болғандықтан, оның деңгейі жоғарылаған кезде сүт бездерінің кернеуі, ауырсынуы, тығыздалу сезімі және кейде емізіктен бөлінділер пайда болуы мүмкін.

Жүктілік пен емізу кезеңінен тыс уақытта пролактиннің тұрақты жоғары болуы міндетті түрде тексеруді қажет етеді.

Неліктен пролактин жоғары болғанда сүт безі ауыруы мүмкін

Ауырсыну синдромы (масталгия) жасушалардың көбеюі, тінаралық сұйықтықтың жиналуы және жергілікті қан айналымының бұзылуы сияқты физиологиялық өзгерістердің нәтижесінде дамиды.

Без тінінің сезімталдығы

Егер әйелде пролактин жоғары болса, сүт безінің бездік бөліктері көлемі жағынан ұлғаяды. Бұл дәнекер тіннің (строманың) және сүт безі капсуласының керілуіне әкеледі.

Сұйықтықтың іркілуі және кернеу сезімі

Пролактин ағзада натрий мен суды ұстап қалу қасиетіне ие. Соның салдарынан сүт безі тіндерінде ісіну пайда болады.

Мысалы, қарқынды жұмыс пен ұйқының жетіспеуі жағдайында әйел етеккірге бір апта қалғанда бұрынғы бюстгальтерінің тар болып қалғанын, теріде із қалдыратынын және сүт безіне қол тигізгенде ауырсыну пайда болғанын байқаса, бұл пролактин әсерінен дамыған ісінудің типтік көрінісі болуы мүмкін.

Емізіктен бөлінділердің шығуы маңызды қатар жүретін белгі

Гиперпролактинемия кезінде галакторея пайда болуы мүмкін — бұл емізіктен өздігінен немесе басқан кезде бөлінетін ақшыл немесе уызға ұқсас сұйықтық.

Неліктен ауырсыну пролактинге байланысты болмауы мүмкін

Сүт безінің ауырсынуы әрдайым пролактинмен байланысты емес. Циклдік масталгия ПМС-ның бір бөлігі болуы мүмкін; циклге байланысты емес ауырсыну келесі жағдайларда кездеседі — кисталар, фиброаденома, мастит, жарақат, үлкен көлемді сүт бездері, бұлшықет кернеуі, қабырғааралық невралгия, кеуде қабырғасынан таралатын ауырсыну.

Күйзеліс пролактин деңгейін қалай жоғарылатады

Күйзеліс гипоталамус–гипофиз жүйесі арқылы пролактин деңгейінің жоғарылауына әсер етеді. Ұйқының жетіспеуі, психологиялық немесе физикалық жүктеме кезінде гормондық тепе-теңдік уақытша бұзылуы мүмкін.

Дофаминнің рөлі: пролактиннің негізгі «тежеушісі»

Дофамин гипофизде пролактиннің түзілуін тежейді. Егер күйзеліс әсерінен дофаминнің тежеуші әсері әлсіресе, пролактин деңгейі жоғарылауы мүмкін.

Бұл механизм дәрілік гиперпролактинемия кезінде де байқалады. Кейбір дәрілер дофаминдік жолдарға әсер етеді.

Күйзеліс кезінде не болады

Күйзеліс пролактинді тікелей жоғарылатпайды. Ол нейроэндокриндік жүйенің жұмысын өзгертеді: гипоталамус гипофизге белсендірек сигналдар жібереді, ал пролактин секрециясын тежейтін дофаминнің әсері уақытша әлсірейді. Нәтижесінде гипофиздің лактотрофты жасушалары тыныш жағдайға қарағанда көбірек пролактин бөледі.

Жедел және созылмалы күйзеліс — бірдей емес

Жедел күйзеліс ағзаның бейімделу механизмдерін іске қосады. Мұндай жағдайда зертханалық талдауларда уақытша ауытқулар байқалуы мүмкін. Егер пролактин шамалы жоғары болса, дәрігер талдауды таңертең, тыныққаннан кейін және арандатушы факторларсыз қайта тапсыруды ұсынуы мүмкін.

Созылмалы күйзеліс әлдеқайда кең әсер етеді: ол ұйқыны бұзады, ауырсынуды қабылдауды күшейтеді, тамақтану тәртібіне, етеккір цикліне және ПМС белгілеріне әсер етеді.

Пролактиннің тұрақты жоғары болуы міндетті түрде себебін анықтауды қажет етеді. Егер галакторея, етеккірдің болмауы, бедеулік, бас ауруы немесе көрудің бұзылуы болса, пролактинома, гипотиреоз, дәрілік әсер, макропролактинемия, бүйрек және бауыр аурулары жоққа шығарылуы тиіс.

Әйелдердегі пролактиннің жоғары деңгейі: гиперпролактинемияға қандай белгілер арқылы күдіктенуге болады

Әйелдердегі пролактиннің жоғары деңгейі көбінесе етеккір цикліне, сүт бездеріне және репродуктивті қызметке байланысты белгілермен көрінеді.

Мүмкін болатын белгілер:

• тұрақсыз, сирек етеккір немесе оның толық тоқтауы;
• жүктілік пен лактациядан тыс уақытта емізіктен бөлінділердің шығуы, сүт бездерінің кернеуі мен ауырсынуы;
• овуляцияның болмауы;
• жүкті болудағы қиындықтар;
• либидоның төмендеуі;
• қынаптың құрғауы;
• бас аурулары;
• гипофиздің көлемді түзілістері кезінде көрудің бұзылуы.

Егер пролактин жоғары болса, белгілер әрқашан талдау нәтижелерімен бірге бағаланады. Пролактин жоғарылап, етеккір тоқтап, жүктілік жоқ болса, репродуктивті гормондық жүйені толық тексеру қажет.

Қашан сүт безінің ауырсынуы дәрігерге қаралуды талап етеді

Мазалайтын белгілер:

• сүт безінде немесе қолтық астында тығыз түзілістің болуы;
• тек бір жақ сүт безінің ауыруы;
• етеккір аяқталғаннан кейін де сақталатын ауырсыну;
• емізіктің ішке тартылуы;
• сүт безі терісіндегі өзгерістер;
• қызару, ісіну, жергілікті температураның жоғарылауы;
• емізіктен қанды, мөлдір немесе бір жақты бөлінділердің шығуы;
• ауырсынудың етеккірдің болмауымен қатар жүруі.

Қажет болған жағдайда дәрігер сүт бездерінің УДЗ-сін, маммографияны, гормондық талдауларды немесе бейінді маманның кеңесін тағайындайды.

Пролактинді қалай дұрыс тексереді

Пролактин қан талдауы арқылы анықталады, бірақ нәтиженің дұрыстығы дайындыққа байланысты. Дәлірек нәтиже алу үшін:

• қанды таңертең тапсыру;
• зертханаға асықпай келу;
• қан алмас бұрын біраз уақыт тыныш отыру;
• талдаудың алдында қарқынды жаттығулардан бас тарту;
• талдау алдында жыныстық қатынастан аулақ болу;
• қабылдап жүрген барлық дәрілер туралы дәрігерге айту;
• етеккір кешіккен жағдайда жүктілікті жоққа шығару ұсынылады.

Пролактин айтарлықтай жоғары болса, бас ауруы, көрудің бұзылуы, аменорея, галакторея немесе бедеулік байқалса, дәрігер гипофиздің МРТ-сын тағайындауы мүмкін.

Күйзелістен басқа пролактинді не жоғарылатуы мүмкін: әйелдердегі пролактин деңгейінің жоғарылау себептері

Әйелдердегі пролактиннің жоғарылау себептері физиологиялық, дәрілік және патологиялық факторларды қамтиды. Күйзеліс тек маңызды себептер жоққа шығарылғаннан кейін ғана қарастырылады.

Пролактин келесі жағдайларда жоғарылауы мүмкін:

• жүктілік және емшекпен емізу;
• гипотиреоз;
• пролактинома және гипофиздің немесе гипоталамус аймағының басқа түзілістері;
• созылмалы бүйрек ауруы;
• бауыр аурулары;
• поликистозды аналық без синдромы;
• кейбір антипсихотиктерді, антидепрессанттарды, құсуға қарсы, гипотензивті және ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдау;
• макропролактинемия.

Талдау нәтижелері, шағымдар және дәрігерлік тексеру деректері жалпы клиникалық көріністі қалыптастырады.

Егер себеп күйзеліс болса, пролактинді төмендетуге бола ма

Функционалдық жоғарылау кезінде дәрігер ұйқы режимін қалыпқа келтіруді, жаттығу қарқындылығын азайтуды, тұрақты тамақтануды қалпына келтіруді және күйзеліс деңгейін төмендетуді ұсынуы мүмкін. Егер сүт безінің ауырсынуы ПМС-мен немесе етеккір циклінің бұзылыстарымен қатар жүрсе, емдеу барлық клиникалық көріністі ескере отырып таңдалады.