Ғылыми дәлелденген
Bionorica әйелдердің денсаулығы

TL;DR

  • Маммография — сүт бездерін рентгенологиялық зерттеу әдісі. Ол қатерлі ісіктің ерте белгілерін анықтауға мүмкіндік береді.
  • Қазақстанда 40–76 жас аралығындағы әйелдерге екі жылда бір рет тегін скринингтен өту қарастырылған. Күдікті белгілер болған жағдайда тексеру жоспардан тыс жүргізіледі.
  • Процедура 15–20 минутқа созылады, зерттеу кезінде сүт безі қысқа уақытқа қысылады және ағзаға аз мөлшерде сәулелік жүктеме түседі.
  • Нәтижелер BI-RADS немесе басқа стандартталған жіктеу жүйелері бойынша бағаланады. Бұл жүйелер бақылау, қосымша зерттеу немесе биопсия қажеттілігін анықтайды.

Маммография дегеніміз не және ол нені көрсетеді

Маммография — сүт безі тіндерін төмен дозалы рентген сәулесінің көмегімен зерттеу әдісі.

Маммография нені көрсетеді? Пальпация кезінде әлі анықталмайтын ісіктерді, микрокальцинаттарды және тіндердің құрылымдық өзгерістерін анықтайды.

Скринингтік маммография қатерлі ісікті ерте анықтау мақсатында ешқандай шағымы жоқ әйелдерге жүргізіледі. Диагностикалық маммография күдікті белгілер болғанда немесе анықталған өзгерістерді нақтылау үшін тағайындалады.

Цифрлық маммография

Заманауи цифрлық маммография зерттеу нәтижелерін электрондық форматта қалыптастырады. Радиолог қызығушылық тудыратын аймақтарды үлкейтіп, контрастылықты реттейді және алынған суреттерді алдыңғы зерттеулердің нәтижелерімен салыстырады.

Цифрлық томосинтез кезінде (3D-маммография) аппарат әртүрлі бұрыштардан бірқатар суреттер алады. Қабат-қабат бейнелеу тіндердің бір-бірінің үстіне қабаттасуын азайтып, кейбір ісіктерді анықтау мүмкіндігін арттырады.

Маммография: тексеруден өтуге көрсетілімдер

Қазақстанда жоспарлы скрининг 40 жастан басталады. Алайда маммографияны қай жастан бастап жасауға болады деген сұрақтың жауабы медициналық көрсетілімдерге де байланысты: күдікті өзгерістер анықталған жағдайда зерттеу ертерек тағайындалады.

30 жасқа дейінгі әйелдерде жергілікті шағымдарды бастапқы бағалау үшін әдетте УДЗ қолданылады.

Диагностикалық тексеру мына жағдайларда тағайындалады:

  • сүт безінде немесе қолтық асты аймағында жаңадан пайда болған тығыздалу;
  • емізік ұшының ішке тартылуы, сүт безі пішінінің өзгеруі немесе тері өзгерістері;
  • емізік ұшынан өздігінен қанды бөліністердің бөлінуі;
  • УДЗ кезінде анықталған күдікті түзіліс;
  • алдыңғы зерттеу нәтижелерін нақтылау қажеттілігі.

Айқын және қайталанатын ауырсыну кезінде дәрігер оның себебін анықтап, мастодиния кезінде қолданылатын препараттың қажеттілігін бағалайды.

Сондай-ақ оқыңыз:
Сүт безіндегі тығыздалу: киста, фиброаденома әлде қатерлі ісік пе?

Маммографияны қаншалықты жиі жасау керек

Маммографияны қаншалықты жиі жасау керектігі әйелдің жасына, жеке қауіп факторларына және алдыңғы тексерулердің нәтижелеріне байланысты.

Жағдай Тексеру жиілігі
Шағымдары жоқ 40–76 жастағы әйелдер Мемлекеттік бағдарлама бойынша екі жылда бір рет
Қауіп деңгейі жоғары емес, 40 жасқа дейінгі әйелдер Жоспарлы мемлекеттік скрининг қарастырылмаған
Тұқым қуалайтын қауіп жоғары болғанда, соның ішінде BRCA1/BRCA2 мутациялары кезінде Жеке бақылау кестесі, көбінесе МРТ-мен бірге
Күдікті белгілер болғанда Жоспарлы скринингті күтпей диагностикалық тексеру жүргізіледі
BI-RADS 3 Әдетте 6 айдан кейін бақылау
Сүт безі қатерлі ісігімен ауырған әйелдер Жеке бақылау жоспарына сәйкес

Медициналық көрсетілімдер бойынша маммографияны қаншалықты жиі жасауға болатынына қатысты қатаң шектеу жоқ.

Етеккір цикліне байланысты маммографияны қашан жасаған дұрыс

Маммографияны қашан жасаған дұрыс — етеккірге дейін бе, әлде кейін бе? Жоспарлы тексеру үшін циклдің бірінші жартысын таңдаған ыңғайлы, себебі бұл кезеңде сүт бездері азырақ сезімтал болады. Егер етеккір циклі тұрақты және 28 күн болса, әдетте етеккір басталған күннен бастап 5–12-күндері тексеруден өту ұсынылады.

Маммография жасайтын күндерді таңдағанда, ең алдымен сүт бездерінің айқын ісінуі мен ауырсынуының болмауына назар аудару қажет. Менопаузадан кейін тексеруді кез келген уақытта жүргізуге болады.

Егер сүт безінде тығыздалу анықталса немесе емізік ұшынан қанды бөліністер пайда болса, маммографияны циклдің қай кезеңінде жасау керектігі тексерудің қаншалықты шұғыл болуына байланысты шешіледі.

Маммография немесе сүт бездерінің УДЗ-і

Маммография микрокальцинаттар мен қатерлі ісіктің ерте түрлеріне тән құрылымдық өзгерістерді анықтауда ақпараттылығы жоғары әдіс болып табылады. УДЗ кистаны қатты түзілістен ажыратуға, белгілі бір аймақты зерттеуге және ультрадыбыстық бақылаумен биопсия жүргізуге мүмкіндік береді.

Сүт бездерінің ауыруы мен керілуі кезінде тексеру тактикасы белгілердің сипатына және қарау нәтижелеріне байланысты анықталады. Бір жерде тұрақты ауырсыну жеке бағалауды қажет етеді, ал басқа өзгерістерсіз байқалатын циклдік ауырсыну әдетте жоспардан тыс визуализацияны қажет етпейді.

Сондай-ақ оқыңыз:
Сүт безі ауруларын диагностикалау әдістері

Маммографияға қалай дайындалу керек және зерттеу қалай жүргізіледі

Арнайы дайындық қажет емес. Зерттеу жүргізілетін күні сүт бездері мен қолтық асты аймағына дезодорант, крем және ұнтақ қолданбаңыз: олардың бөлшектері суреттерде артефактілердің пайда болуына әкелуі мүмкін.

Алдыңғы зерттеулердің суреттерін өзіңізбен бірге алып келіңіз және маманға импланттардың бар-жоғын, жүктілікті, бала емізу кезеңін және бұрын жасалған оталарды хабарлаңыз.

Маммография қалай жасалады

Науқас белден жоғары киімін шешіп, аппараттың алдына тұрады. Зерттеу алдында маман маммографияның қалай жүргізілетінін түсіндіреді: сүт безі екі пластинаның арасына орналастырылып, бірнеше секундқа бекітіледі және екі проекцияда суретке түсіріледі.

Қысу тіндердің қалыңдығын азайтып, кескіннің анықтығын арттырады және қажетті сәулелену дозасын төмендетеді. Диагностикалық тексеру кезінде қосымша нысаналы суреттер түсіріледі.

Процедураның жалпы ұзақтығы шамамен 15–20 минутты құрайды.

Маммография кезінде ауырсыну бола ма?

Сүт безінің қысылуы қысқа уақытқа созылатын қысым мен жайсыздық сезімін тудырады. Егер ауырсыну тым қатты болса, рентген-зертхана қызметкеріне хабарлаңыз: ол сүт безінің орналасуын тексеріп, мүмкіндігінше қысу күшін реттейді.

Процедурадан кейін қалпына келу кезеңі қажет емес.

Маммография нәтижелері нені білдіреді: BI-RADS санаттары

BI-RADS — сүт бездерінің кескіндерін бағалауға арналған халықаралық жүйе. Әрбір санат анықталған өзгерістің сипатын және одан кейінгі әрекеттерді айқындайды.

Санат Мағынасы және одан кейінгі әрекеттер
BI-RADS 0 Деректер жеткіліксіз — қосымша визуализация қажет
BI-RADS 1 Өзгерістер жоқ — жоспарлы скрининг
BI-RADS 2 Қатерсіз өзгерістер — жоспарлы скрининг
BI-RADS 3 Қатерсіз болуы ықтимал түзіліс, қатерлі ісік қаупі 2%-дан аспайды — әдетте 6 айдан кейін бақылау
BI-RADS 4 Күдікті түзіліс — биопсия қажет
BI-RADS 5 Қатерлі болу ықтималдығы кемінде 95% — биопсия қажет
BI-RADS 6 Қатерлі ісік биопсия арқылы расталған — анықталған диагнозға сәйкес емдеу

Сондай-ақ оқыңыз:
УДЗ және маммография кезіндегі BI-RADS шкаласы: сандар нені білдіреді?

Маммографиядағы M2, M3 және M4: айырмашылығы неде

BI-RADS жүйесінен басқа, визуализация нәтижелерін бағалауға арналған британдық M1–M5 бес балдық жіктеу жүйесі де бар.

  • M2 маммография — рентгенологиялық көрініс қатерсіз. Басқа күдікті белгілер болмаған жағдайда әдетте қосымша зерттеулер қажет емес.
  • M3 маммография — анық емес немесе қатерсіз болуы ықтимал өзгерістер, оларды нақтылау қажет. Анықталған өзгеріске байланысты қосымша визуализация және биопсия жүргізіледі.
  • M4 маммография — қатерлі үдеріске күдік тудыратын өзгерістер. Диагнозды растау үшін морфологиялық зерттеу жүргізу қажет.

Сондай-ақ оқыңыз:
Қашан маммологқа, ал қашан гинекологқа бару керек: қалай таңдау керек

Маммография дегеніміз не 2

Маммография қателесуі мүмкін бе?

Ісік байқалмай қалатын жалған теріс нәтижелер және күдікті өзгеріс қатерсіз болып шығатын жалған оң нәтижелер болуы мүмкін.

Әдістің негізгі шектеулерінің бірі — сүт бездерінің жоғары тығыздығы. Бұл кейбір түзілістерді анықтауды қиындатады.

Алдыңғы суреттермен салыстыру жаңа өзгерістерді тіндердің тұрақты ерекшеліктерінен ажыратуға және негізсіз қайталама тексерулер санын азайтуға көмектеседі.

Маммография қауіпті ме: қарсы көрсетілімдері және сәулелік жүктемесі

Заманауи маммографиялық аппараттар иондаушы сәулеленудің төмен дозаларын пайдаланады. Медициналық көрсетілімдер бойынша тексеру жүргізілген жағдайда қатерлі ісікті ерте анықтаудың пайдасы аз мөлшердегі радиациялық қауіптен жоғары болады.

Маммографияға абсолютті қарсы көрсетілімдер жоқ.

Қазақстанда маммографиядан қалай өтуге болады

40–76 жас аралығындағы әйелдер тіркелген жері бойынша емханада тегін скринингтен өте алады. Күдікті нәтижелер анықталған жағдайда науқас қосымша тексеруге жіберіледі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Сүт безіне имплант қойылған жағдайда маммография жасауға бола ма?

Иә. Имплантты ығыстыра отырып, арнайы қосымша проекциялар қолданылады. Тексеруге жазылған кезде импланттың бар екенін хабарлау қажет.

Жақында басқа клиникада тексеруден өтсем, зерттеуді қайталау қажет пе?

Егер сапалы суреттер болса, әдетте зерттеуді қайталау қажет емес. Шешімді радиолог суреттерді қарап шыққаннан кейін қабылдайды.

Сүт безінде тығыздалу анықталса, циклдің қолайлы күнін күту керек пе?

Жоқ. Жаңадан пайда болған тығыздалуды етеккір циклінің кезеңіне қарамастан тексереді.

Маммография нәтижесі қалыпты болса, бірақ тығыздалу сақталса, не істеу керек?

Нысаналы тексеруден өту үшін маммологқа қаралу қажет. Әдетте УДЗ бақылауымен биопсия жүргізіледі.

Неліктен тек қорытындыны емес, алдыңғы суреттерді де алып келу қажет?

Суреттер арқылы дәрігер өзгерістердің динамикасын бағалайды. Оны тек мәтіндік сипаттама бойынша толық анықтау мүмкін емес.

Жүктілік кезінде маммография жасауға бола ма?

Иә, медициналық көрсетілімдер бойынша жасауға болады. Шағымдарды бастапқы бағалау үшін әдетте УДЗ қолданылады, ал қажет болған жағдайда оған маммография қосылады.

Қосымша суреттер түсіру тағайындалған жағдайда маммографияны қанша рет жасауға болады?

Проекциялар саны диагностикалық міндетке байланысты анықталады. Қатаң шектеу жоқ, қажетті ең төменгі сәулелік жүктеме қолданылады.

Logo_Bionorica
Медициналық маманы растаған
Бадигул Акбопе

Бионорика КАЗ ЖШС Медициналық менеджері,
Денсаулық сақтау саласындағы маман, Дәрігер

Мәселе жайында толығырақ

Соңғы жаңарту: